ਮਾਣਾ ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੱਗੇ, ਤਕਰੀਬਨ 3,200 ਮੀਟਰ ’ਤੇ ਸਲੇਟ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੋਟੀਆ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਜੋ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਹੇਠਾਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਮਾਣਾ ਦੱਰੇ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ’ਤੇ “ਆਖ਼ਰੀ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ” ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ; ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ “ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਡ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਪੱਕਾ ਰਾਹ ਮਹਾਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜੇ ਬੁਣਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਣਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੀ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਕੀ ਕਰੀਏ
ਭੀਮ ਪੁਲ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ
ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿਲ ਉਸ ਖੱਡ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਫੁੱਟ ਕੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ — ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਭੀਮ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਦਰੋਪਦੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਸਕੇ। ਨਦੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਹੇਠਾਂ, ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿਚ, ਅਲਕਨੰਦਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਆਸ ਗੁਫ਼ਾ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਗੁਫ਼ਾ
ਪਿੰਡ ਦੇ ਉੱਪਰ ਦੋ ਛੋਟੇ ਗੁਫ਼ਾ ਮੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਆਸ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।
ਵਸੁਧਾਰਾ ਝਰਨੇ ਵੱਲ ਤੁਰੋ
ਇੱਕ ਪਗਡੰਡੀ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਤੋਂ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਝਰਨੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਇਹ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਦੀ ਪੈਦਲ ਯਾਤਰਾ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਬਚੀ ਹੋਵੇ।
“ਆਖ਼ਰੀ ਦੁਕਾਨ” ’ਤੇ ਚਾਹ
ਕਈ ਖੋਖੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਚਾਹ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਕੱਪ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੱਥ ਦੀ ਬੁਣੀ ਟੋਪੀ, ਖ਼ਰੀਦਣ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੈਸਾ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਮਾਣਾ ਪਿੰਡ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀਏ
- ਬਦਰੀਨਾਥ ਤੋਂ: ਸੜਕ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਕਾਰ ਪਾਰਕ ਤੱਕ, ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਲ।
- ਮਾਣਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਲ: ਭੀਮ ਪੁਲ ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਰੱਖੋ।
ਕੰਮ ਦੀ ਸਲਾਹ
- ਮਾਣਾ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਸਰਹੱਦ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਛਾਣ ਪੱਤਰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਜਾਣ ’ਤੇ ਲੱਗੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ।
- ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛ ਲਓ।
- ਪਿੰਡ ਸਿਰਫ਼ ਨਿੱਘੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਬਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਦਰੀਨਾਥ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ।
ਮਾਣਾ ਪਿੰਡ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਟ੍ਰੈਕ ਤੇ ਟੂਰ
ਗਾਈਡ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਮਾਣਾ ਪਿੰਡ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤਰੀਕਾ ਇਹ ਪੈਕੇਜ ਹਨ:
ਗਾਈਡ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ ਟੂਰ ਸ਼ੁਰੂ US$830 ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ: ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਟੂਰ ਗਾਈਡ ਨਾਲ ਚਾਰ ਧਾਮ ਯਾਤਰਾ
ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚਾਰ ਧਾਮ ਪਰਿਕਰਮਾ। ਬਦਰੀਨਾਥ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸੇ ਹਾਈਵੇ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਦਾ ਟ੍ਰੈਕ, ਯਾਨੀ ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਰਾਹੀਂ — ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ ਜੋ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਹੇਮਕੁੰਟ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਦਾ ਰਾਹ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਕੋਈ ਰਿਵਿਊ ਨਹੀਂ।
- ਯਮੁਨੋਤਰੀ, ਗੰਗੋਤਰੀ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਅਤੇ ਬਦਰੀਨਾਥ
- ਸਾਰੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਟੂਰ ਗਾਈਡ
- ਬਦਰੀਨਾਥ ਸੜਕ ’ਤੇ ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਅਤੇ ਗੋਬਿੰਦ ਘਾਟ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ
ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਪੈਕੇਜ ਸ਼ੁਰੂ US$239 ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ: ਠਹਿਰ ਸਮੇਤ ਚਾਰ ਧਾਮ ਯਾਤਰਾ ਪੈਕੇਜ
ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬਜਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲਾ ਚਾਰ ਧਾਮ ਪੈਕੇਜ। GetYourGuide ਇਸ ਨੂੰ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਾਰ ਪਹਾੜੀ ਧਾਮਾਂ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਤੇਜ਼ ਹੈ — ਹਾਮੀ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਰੇਟਰ ਤੋਂ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਪੁੱਛ ਲਓ ਕਿ ਦਿਨ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਦਾ ਟ੍ਰੈਕ ਕਿਵੇਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਕੋਈ ਰਿਵਿਊ ਨਹੀਂ।
- ਯਮੁਨੋਤਰੀ, ਗੰਗੋਤਰੀ, ਕੇਦਾਰਨਾਥ ਅਤੇ ਬਦਰੀਨਾਥ ਦੇ ਚਾਰ ਮੰਦਰ
- ਠਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ
- ਚਾਰ ਧਾਮ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦਰਜ ਕੀਮਤ
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਠਹਿਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕ ਸ਼ੁਰੂ US$244 ਉਰਗਮ ਘਾਟੀ: ਯੋਗ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਣਗਾਹਿਆ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਟੂਰ
ਉਰਗਮ ਘਾਟੀ ਵਿਚ ਪੰਜ ਸਹਿਜ ਦਿਨ — ਪੌੜੀਦਾਰ ਖੇਤਾਂ ਵਾਲੀ ਉਪ-ਘਾਟੀ, ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਫ਼ਰ ਹੇਠਾਂ। ਇਹ ਭੀੜ ਭਰੇ ਯਾਤਰਾ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ: ਪਿੰਡ ਦੇ ਘਰ, ਹਲਕੀ ਸੈਰ ਅਤੇ ਯੋਗ। ਜੇ ਚਮੋਲੀ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਫ਼ਤਾ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਾਧਾ। ਅਜੇ ਕੋਈ ਰਿਵਿਊ ਨਹੀਂ।
- ਜੋਸ਼ੀਮਠ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਦਰੀਨਾਥ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹਟਵੀਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਉਪ-ਘਾਟੀ
- ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਟ੍ਰੈਕ
- ਪੰਚ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਕਲਪੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਘਰ
