व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्सचा ट्रेक हा भारतीय हिमालयातील सर्वाधिक समाधान देणाऱ्या मध्यम ट्रेकपैकी एक आहे, आणि पावसाळ्यात होणाऱ्या मोजक्या महान ट्रेकपैकी एक. वाटा चांगल्या आहेत, गावात मुक्कामाची सोय आहे आणि तांत्रिक अडचण नाही. तो तुमच्याकडून मागतो तो पावसाबाबत संयम, उंचीचा आदर आणि थोडी सवड ठेवलेले वेळापत्रक.
ट्रेक एका दृष्टिक्षेपात
- कुठे: चमोली जिल्हा, उत्तराखंड, नंदा देवी बायोस्फिअर रिझर्व्हमध्ये.
- हंगाम: उद्यान सहसा 1 जूनच्या सुमारास उघडते आणि ऑक्टोबरमध्ये बंद होते; फुलांचा बहर साधारण जुलैच्या मध्यापासून ऑगस्टच्या मध्यापर्यंत.
- तळ: घांघरिया, सुमारे 3,050 मी, पुलनाच्या रस्त्याच्या टोकापासून 9–10 किमी चालत.
- सर्वोच्च बिंदू: दरीचा तळ सुमारे 3,300–3,700 मी; हेमकुंड साहिब सुमारे 4,329 मी.
- श्रेणी: मध्यम. चार दिवसांत एकूण चालणे सुमारे 45–50 किमी.
- लागणारा वेळ: हरिद्वार किंवा ऋषिकेशहून सहा दिवस, शिवाय एक राखीव दिवस.
सहा दिवसांचा नेहमीचा प्रवासक्रम
बहुतेक ऑपरेटर आणि स्वतंत्र ट्रेकर्स हीच योजना पाळतात. ती हरिद्वार किंवा ऋषिकेशला सुरू होते आणि तिथेच संपते.
| दिवस | मार्ग | अंतर व वेळ | मुक्काम |
|---|---|---|---|
| 1 | हरिद्वार / ऋषिकेश → जोशीमठ (किंवा पीपलकोटी) | रस्त्याने ≈250–275 किमी, 9–11 तास | जोशीमठ, ≈1,900 मी |
| 2 | जोशीमठ → गोविंदघाट → पुलना रस्त्याने; घांघरियापर्यंत ट्रेक | ≈25 किमी प्रवास + 9–10 किमी ट्रेक, 4–6 तास | घांघरिया, ≈3,050 मी |
| 3 | घांघरिया → व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स → घांघरिया | जाऊन-येऊन ≈8–14 किमी, 6–8 तास | घांघरिया |
| 4 | घांघरिया → हेमकुंड साहिब → घांघरिया | जाऊन-येऊन ≈12 किमी, 7–9 तास | घांघरिया |
| 5 | पुलनापर्यंत उतरणे; जोशीमठचा प्रवास (ऐच्छिक बद्रीनाथ व माणा) | 9–10 किमी ट्रेक + 25–115 किमी प्रवास | जोशीमठ किंवा पीपलकोटी |
| 6 | जोशीमठ → ऋषिकेश / हरिद्वार | रस्त्याने ≈250–275 किमी, 9–11 तास | — |
ट्रेकच्या वाटेवर व्हॅली ऑफ फ्लॉवर्स राष्ट्रीय उद्यान
दर पावसाळ्यात बाग बनणारी हिमनदीची दरी
खुद्द उद्यान: पुष्पावती नदीची उंच दरी, साधारण 3,300 ते 3,700 मीटर उंचीवर, जिथे जून ते सप्टेंबरदरम्यान अल्पाइन फुलांच्या शेकडो प्रजाती फुलतात. युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ, घांघरियाहून फक्त दिवसभराच्या पदयात्रेसाठी खुले.
ट्रेकच्या वाटेवर हेमकुंड साहिब
सुमारे 4,329 मीटरवर हिमनदीच्या सरोवराकाठचे शीख तीर्थ
जगातील सर्वात उंच गुरुद्वारांपैकी एक, सात शिखरांनी वेढलेल्या थंड, नितळ सरोवराकाठी, शेजारी छोटेसे लक्ष्मण मंदिर. घांघरियाहून सहा किलोमीटरची खडी चढण, जिच्या कडेला उन्हाळ्याच्या अखेरीस ब्रह्मकमळे फुलतात.
ट्रेकच्या वाटेवर 
जोशीमठ आणि उंच दऱ्या जोशीमठ (ज्योतिर्मठ)
अलकनंदेच्या वरचे प्रवेशद्वार-नगर
वरच्या चमोलीतील मुख्य गाव आणि ट्रेकपूर्वीचा नेहमीचा रात्रीचा मुक्काम: प्राचीन मंदिरे, शेवटची खात्रीशीर एटीएम व दुकाने, आणि औली, बद्रीनाथ व गोविंदघाटसाठी रस्त्यांचा नाका. 2023 मध्ये जमीन खचल्यामुळे गावाच्या काही भागांचे नुकसान झाले होते.
छोटा करायचा? हेमकुंड साहिब वगळल्यास एक दिवस वाचतो. लांबवायचा? घांघरियात एक राखीव दिवस, औलीत एक रात्र, किंवा चोपता आणि तुंगनाथमार्गे वळसा जोडा. मार्गदर्शित पॅकेजही साधारण याच रूपरेषेने चालते.
काठिण्य आणि तंदुरुस्ती
ट्रेकिंगचा अनुभव लागत नाही, पण पाच-सहा तास चढ चालण्याची क्षमता हवी. घांघरियाच्या दिवशी सुमारे 1,000 मीटर उंची चढावी लागते; हेमकुंडच्या दिवशी त्याहून बरीच जास्त, आणि तो सुरुवातीपासून शेवटपर्यंत खडा आहे. काही आठवडे भरभर चालणे, जिने चढणे किंवा जॉगिंग करून तयारी करा. लहान मुले आणि ज्येष्ठ दर हंगामात हा ट्रेक करतात, बऱ्याचदा कठीण टप्प्यांसाठी खेचर घेऊन.
उंची
घांघरिया इतके उंच आहे की उंचीची सौम्य लक्षणे जाणवू शकतात, आणि हेमकुंड साहिब इतके की खरी लक्षणे जाणवतात. शरीराला मदत करा: आदली रात्र जोशीमठला घालवा, सावकाश चाला, भरपूर पाणी प्या, दारू टाळा आणि उंच सरोवरापूर्वी खालच्या दरीला भेट द्या. सततची डोकेदुखी, मळमळ, चक्कर किंवा विश्रांतीतही धाप — म्हणजे चढणे थांबवा; बरे न वाटल्यास खाली उतरा. हृदयाचा किंवा फुप्फुसांचा त्रास असेल तर सहलीपूर्वी डॉक्टरांशी बोला.
उद्यानाचे नियम आणि प्रवेश
- फक्त दिवसाच्या भेटी. राष्ट्रीय उद्यानात कॅम्पिंग नाही, रात्रीचा मुक्काम नाही आणि शेकोटीही नाही.
- प्रवेशद्वाराच्या वेळा. प्रवेश सहसा सकाळी 7 च्या सुमारास सुरू होतो आणि दुपारपासून दुपारनंतरच्या सुरुवातीपर्यंत बंद होतो; पर्यटकांना संध्याकाळी सुमारे 5 पर्यंत बाहेर यावे लागते. वेळा तपासणी चौकीवर लावलेल्या असतात आणि बदलू शकतात.
- प्रवेश शुल्क. घांघरियाजवळच्या तपासणी चौकीवर भरायचे — भारतीय नागरिकांसाठी माफक आणि परदेशी नागरिकांसाठी जास्त, परंपरेने तीन दिवसांसाठी वैध. पोहोचल्यावर सध्याचा दर तपासा.
- उद्यानात खेचरे नाहीत. टोपली-खुर्चीच्या हमालांना परवानगी आहे.
- मागे काहीही सोडू नका. फुले तोडणे नाही, कचरा नाही, मोठ्या आवाजात संगीत नाही, आणि वाटेवरच राहा. संपूर्ण मार्गावर एकदाच वापरायचे प्लास्टिक टाळण्यास सांगितले जाते.
काय सोबत न्यावे
रोज पाऊस पडणार असे गृहीत धरा, म्हणजे निराशा होणार नाही.
- पावसापासून संरक्षण: धड वॉटरप्रूफ जॅकेट किंवा लांब पोंचो, बॅगेसाठी रेन कव्हर, आणि आतल्या प्रत्येक वस्तूसाठी ड्राय बॅग किंवा प्लास्टिकचे अस्तर.
- पादत्राणे: आधी वापरून मऊ केलेले, चांगली पकड असलेले ट्रेकिंग बूट, शिवाय संध्याकाळसाठी सँडल. जादा मोजे ठेवा — अनेक जोड्या.
- उबदार कपडे: एक फ्लीस आणि एक हलके इन्सुलेटेड जॅकेट, हेमकुंड साहिबसाठी आणि घांघरियाच्या संध्याकाळींसाठी उबदार टोपी व हातमोजे.
- लवकर वाळणारे कपडे: सिंथेटिक पँट आणि शर्ट; सुती आणि डेनिम दिवसेंदिवस ओले राहतात.
- ट्रेकिंग पोल किंवा काठी: ओल्या दगडी उतरणीवर अनमोल. लाकडी काठ्या गोविंदघाटमध्ये स्वस्तात मिळतात.
- उन्हापासून संरक्षण: टोपी, गॉगल आणि सनस्क्रीन — ऊन पडते तेव्हा ते प्रखर असते.
- गरजेच्या वस्तू: पुन्हा भरता येणारी पाण्याची बाटली, टॉर्च किंवा हेडलॅम्प, पॉवर बँक, स्वतःची औषधे, प्राथमिक उपचार पेटी, फोडांसाठी पट्ट्या आणि टॉयलेट पेपर.
- कागदपत्रे आणि रोकड: छायाप्रतींसह छायाचित्र ओळखपत्र, आणि संपूर्ण ट्रेकला पुरेल एवढी रोकड.
पैसे, एटीएम आणि खर्च
जोशीमठच्या पुढे एकही खात्रीशीर एटीएम नाही — गोविंदघाट, पुलना किंवा घांघरियात एकही नाही — आणि सिग्नल क्षीण झाला की फार थोड्या जागा कार्ड किंवा भरवशाचे मोबाइल पेमेंट घेतात. लागेल तेवढी रक्कम ऋषिकेश, श्रीनगर किंवा जोशीमठमध्ये काढा. घांघरियातील खोल्या व जेवण, उद्यान प्रवेश, जीप, आणि ऐनवेळी ठरवाल त्या खेचर, हमाल किंवा हेलिकॉप्टरसाठी तरतूद ठेवा. घांघरियात किमती मैदानापेक्षा जास्त आहेत कारण प्रत्येक गोष्ट खेचरावरून येते.
मोबाइल नेटवर्क आणि वीज
जोशीमठपर्यंत रेंज चांगली आहे आणि पुढे क्षीण होत जाते. घांघरियात फक्त काही नेटवर्क चालतात, कमकुवतपणे आणि नेहमी नाही; दरीत सिग्नल नाही आणि हेमकुंडच्या वाटेवर थोडाच. ऑफलाइन नकाशे डाउनलोड करा, कोणाला तरी तुमचा बेत सांगा आणि दोन-तीन दिवस संपर्काबाहेर राहण्याची तयारी ठेवा. घांघरियात वीज मर्यादित आहे आणि वादळात जाऊ शकते — पॉवर बँक आणा.
जळवा, कीटक आणि आरोग्य
पावसाळ्यात कमी उंचीवरच्या ओलसर, जंगली टप्प्यांवर जळवा दिसतात, मुख्यतः पुलना आणि भ्यूंडारदरम्यान; त्या धोक्यापेक्षा त्रासदायक जास्त. पँट मोज्यांत खोचा, थोडे मीठ सोबत ठेवा आणि चहाच्या थांब्यांवर घोटे तपासा. बाटलीबंद, उकळलेले किंवा गाळलेले पाणी प्या, ताजे शिजवलेले अन्न खा आणि ओआरएस सोबत ठेवा. सर्वात जवळची धड वैद्यकीय सोय जोशीमठमध्ये आहे; यात्रेच्या हंगामात घांघरियात प्राथमिक उपचार केंद्रे चालतात.
पावसाळ्यातील सुरक्षा
- चालण्याचा प्रत्येक दिवस लवकर सुरू करा; दुपारनंतर पाऊस जास्त असतो आणि उद्यानाचे प्रवेशद्वार बंद होते.
- ओढे आणि उरलेले बर्फाचे पूल जपून ओलांडा, आणि पाणी वाढत असताना कधीही नाही.
- महामार्गावर अंधारानंतर प्रवास करू नका, आणि दरडीच्या कडेने निसटण्याचा प्रयत्न करण्याऐवजी रस्ता उघडेपर्यंत थांबा.
- पावसामुळे किंवा पूल खराब झाल्यामुळे वन विभागाने दरी एक दिवस बंद केली, तर दिवसांची अदलाबदल करा किंवा राखीव दिवस वापरा.
- 4,500 मीटरपर्यंतचे ट्रेकिंग आणि सहलीतील व्यत्यय यांचा समावेश असलेल्या प्रवास विम्याचा विचार करा.
फुले आणि वन्यजीव
वनस्पतिशास्त्रज्ञांनी उद्यानात सपुष्प वनस्पतींच्या कित्येकशे प्रजाती नोंदवल्या आहेत. त्यांतले मानकरी म्हणजे हिमालयीन ब्लू पॉपी, कोब्रा लिली, हिमालयीन बेलफ्लॉवर, प्रिम्युला, ॲनिमोन, जिरेनियम, ॲस्टर आणि ऑगस्टमध्ये अख्खे उतार रंगवणारा उंच गुलाबी हिमालयीन बाल्सम. उत्तराखंडचे राज्यफूल ब्रह्मकमळ आणखी वर उगवते आणि ते हेमकुंड साहिबच्या वाटेवर शोधणे उत्तम. सस्तन प्राणी — आशियाई काळे अस्वल, कस्तुरीमृग, भरल, हिमालयीन ताहर आणि दुर्मीळ हिमबिबट्या — आपल्यातच राहतात, पण पिका आणि झळाळता हिमालयीन मोनाल बऱ्याचदा दिसतात. केव्हा काय फुलते ते आमचा ऋतुवार मार्गदर्शक सांगतो.
थोडक्यात इतिहास
भ्यूंडार दरीतले लोक पिढ्यान्‌पिढ्या इथे आपली जनावरे चारत असत. बाहेरच्या जगाला तिची माहिती 1931 मध्ये झाली, जेव्हा गिर्यारोहक फ्रँक स्मायथ, एरिक शिप्टन आणि आर. एल. होल्ड्सवर्थ कामेटच्या पहिल्या चढाईवरून उतरताना वाट चुकले आणि फुलांनी भरलेल्या दरीत उतरले. स्मायथ 1937 मध्ये वनस्पतींच्या अभ्यासासाठी परत आले आणि 1938 च्या The Valley of Flowers या पुस्तकात त्यांनी या जागेला तिचे इंग्रजी नाव दिले. 1939 मध्ये क्यू येथील रॉयल बोटॅनिक गार्डन्सच्या वनस्पतिशास्त्रज्ञ जोन मार्गारेट लेग वनस्पती गोळा करताना पडून मरण पावल्या; त्यांची समाधी आजही दरीत आहे. 1982 मध्ये राष्ट्रीय उद्यान स्थापन झाल्यानंतर चराई थांबवण्यात आली, आणि युनेस्कोने 2005 मध्ये दरीची नंदा देवी राष्ट्रीय उद्यानाचा विस्तार म्हणून जागतिक वारसा स्थळात नोंद केली.
जेवण आणि मुक्काम
घांघरियातील ढाब्यांवर साधे शाकाहारी जेवण मिळते — डाळ, भात, पोळी, पराठे, नूडल्स आणि अखंड चहा. गोविंदघाट आणि घांघरियातील गुरुद्वारे सर्वांना मोफत लंगर देतात. खोल्या साध्या आहेत; काय अपेक्षा ठेवावी आणि रस्त्यावर आराम कुठे मिळेल यासाठी कुठे राहावे पाहा.
जबाबदार प्रवास
- तुमचा सर्व कचरा घांघरियापर्यंत, किंवा त्याहून चांगले म्हणजे जोशीमठपर्यंत परत न्या.
- प्लास्टिकच्या बाटल्या विकत घेण्याऐवजी स्वतःची बाटली पुन्हा भरा.
- खेचरांशी दयाळूपणे वागा: त्यांच्यावर जास्त ओझे लादू नका, आणि ती जात असताना वाटेच्या डोंगराकडच्या बाजूला सरका.
- स्थानिक मार्गदर्शक आणि हमाल घ्या आणि गावातल्या टपऱ्यांतून खरेदी करा — हा हंगामच त्यांचे वर्षभराचे उत्पन्न आहे.