थोडक्यात उत्तर: सर्वाधिक फुलांसाठी जुलैच्या मध्यापासून ऑगस्टच्या मध्यापर्यंत, रोजचा पाऊस स्वीकारून; स्वच्छ आकाश, शांत वाटा आणि कमी फुलांसह शरदाच्या रंगांसाठी ऑगस्टअखेर आणि सप्टेंबर; पूर्ण पावसाळ्याशिवाय बर्फाचे तुकडे, धबधबे आणि पहिली फुले यांसाठी जून.
उघडण्याच्या आणि बंद होण्याच्या तारखा
वन विभाग सहसा 1 जूनच्या सुमारास राष्ट्रीय उद्यान उघडतो, हिवाळ्यानंतर वाट दुरुस्त झाल्यावर, आणि ऑक्टोबरमध्ये बंद करतो — अलीकडच्या वर्षांत महिन्याच्या पहिल्या काही दिवसांत, त्याआधीच्या काही वर्षांत महिनाअखेरीस. हेमकुंड साहिब स्वतःच्या वेळापत्रकाने चालते, सहसा मेअखेरीस उघडते आणि ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या आठवड्याच्या सुमारास बंद होते. दोन्हींच्या तारखा दरवर्षी जाहीर होतात आणि बर्फानुसार सरकू शकतात, म्हणून खात्री होईपर्यंत त्या अंदाजेच समजा.
साधारण नोव्हेंबर ते मे दरी, घांघरिया आणि पायवाट बर्फाखाली आणि बंद असतात.
महिनावार
| महिना | फुले | हवामान | गर्दी |
|---|---|---|---|
| जून | ताज्या हिरवळीवर सुरुवातीची फुले: प्रिम्युला, ॲनिमोन, मार्श मॅरिगोल्ड, आयरिस, उतारांवर ऱ्होडोडेंड्रॉन | सुखद दिवस, थंड रात्री; मान्सूनपूर्व सरी, महिनाअखेरीस पाऊस दाखल | हेमकुंडच्या यात्रेकरूंची वर्दळ; खुद्द दरीत मध्यम |
| जुलैची सुरुवात | बहर झपाट्याने वाढतो: जिरेनियम, पोटेंटिला, पहिला बाल्सम, ब्लू पॉपी, कोब्रा लिली | पावसाळा स्थिरावतो; बहुतेक दिवस पाऊस | मध्यम |
| जुलैचा मध्य – ऑगस्टचा मध्य | बहर: सर्वाधिक विविधता, गुलाबी बाल्समच्या चादरी, बेलफ्लॉवर, ॲस्टर; हेमकुंडजवळ ब्रह्मकमळ | सर्वात ओला काळ; ढग, रिमझिम आणि जोरदार सरी; दरडींचा धोका सर्वाधिक | सर्वाधिक, विशेषतः शनिवार-रविवारी आणि 15 ऑगस्टच्या सुमारास |
| ऑगस्टअखेर | अजूनही भरपूर फुले, बाल्समचे वर्चस्व; पहिली बीजमस्तके | पाऊस हळूहळू ओसरतो; काही उजळ सकाळी | मध्यम |
| सप्टेंबर | फुले कमी; गवत सोनेरी आणि तांबूस; बोरे आणि बीजमस्तके | स्वच्छ आकाश, तजेलदार हवा, डोंगरांची सर्वोत्तम दृश्ये; थंड रात्री | कमी |
| ऑक्टोबरची सुरुवात | शरदाचे रंग, फुले अगदी थोडी | कोरडे आणि थंड; पहिला बर्फ शक्य | अगदी कमी; उद्यान बंद होते |
जून: बर्फ, पाणी आणि पहिली फुले
प्रवेशद्वार उघडते तेव्हा जुन्या बर्फाच्या जिभा अजून वाटेवर पसरलेल्या असतात आणि बाजूचे ओढे दुथडी वाहत असतात. कुरणे तेव्हा टवटवीत नव्या हिरव्या रंगात असतात, त्यांवर पहिले प्रिम्युला, ॲनिमोन आणि मार्श मॅरिगोल्ड विखुरलेले, आणि उतारांवर ऱ्होडोडेंड्रॉन अजून फुललेले असू शकतात. छायाचित्रांतल्या रंगांच्या चादरी दिसणार नाहीत, पण पूर्ण जोमातले धबधबे, आल्हाददायक तापमान आणि महिन्याचा बहुतेक काळ फक्त येत्या-जात्या सरी मिळतात. जून हा हेमकुंड साहिबच्या यात्रेचाही ऐन हंगाम, त्यामुळे घांघरियाची वाट गजबजलेली असते.
जुलै ते ऑगस्टचा मध्य: बहर
दरी यासाठीच प्रसिद्ध आहे. दर काही दिवसांनी नव्या प्रजाती उमलतात, आणि जुलैअखेरीस दरीचा तळ गुलाबी, पांढऱ्या, पिवळ्या, निळ्या आणि जांभळ्या रंगांची गोधडी बनतो. हिमालयीन ब्लू पॉपी आणि कोब्रा लिली फुललेल्या असतात, आणि हेमकुंड साहिबच्या खालच्या उंच उतारांवर ब्रह्मकमळ फुलते.
याची किंमत म्हणजे ऐन भरातला पावसाळा. रोज दिवसाचा काही भाग पावसात किंवा धुक्यात चालणे, डोंगरदृश्ये फक्त ओझरती मिळणे, आणि महामार्गावर दरडीमुळे उशीर होण्याची खरी शक्यता गृहीत धरा. चांगले वॉटरप्रूफ आणि एक जादा दिवस घेऊन आलात तर काही वाटणार नाही.
ऑगस्टअखेर आणि सप्टेंबर: निवळणारे आकाश
पाऊस ओसरू लागला की बाल्सम काही काळ दरी गुलाबी ठेवतो, मग गवत आणि पाने सोनेरी व लाल होतात. फुलांची संख्या आठवड्यागणिक घटते, पण हवा स्वच्छ होते, शिखरे बाहेर येतात आणि वाट रिकामी होते. जवळून घेतलेल्या छायाचित्रांपेक्षा निसर्गदृश्ये अधिक आवडणारे छायाचित्रकार बऱ्याचदा सप्टेंबर पसंत करतात. घांघरियाच्या रात्री तेव्हा खऱ्या अर्थाने थंड होतात.
कोणते फूल केव्हा
- ब्लू पॉपी (Meconopsis aculeata): साधारण जूनअखेरीपासून ऑगस्टपर्यंत, खडकांमध्ये आणि सावलीतल्या कडांवर.
- कोब्रा लिली (Arisaema): जून आणि जुलै, वर जातानाच्या ओलसर जंगलात आणि खालच्या दरीत.
- ब्रह्मकमळ (Saussurea obvallata): जुलै आणि ऑगस्ट, सुमारे 4,000 मी च्या वर — हेमकुंडच्या वरच्या वाटेवर पाहा.
- हिमालयीन बाल्सम (Impatiens sulcata): जुलैअखेरीपासून सप्टेंबरच्या सुरुवातीपर्यंत, मोठ्या गुलाबी पट्ट्यांमध्ये.
- प्रिम्युला, ॲनिमोन आणि मार्श मॅरिगोल्ड: जून आणि जुलैची सुरुवात, वितळणाऱ्या बर्फाच्या अगदी पाठोपाठ.
- जिरेनियम, पोटेंटिला, बेलफ्लॉवर आणि ॲस्टर: जुलै आणि ऑगस्ट.
हिवाळ्यातला बर्फ आणि पावसाळ्याचे आगमन यांनुसार फुलण्याचा काळ दरवर्षी एक-दोन आठवडे पुढे-मागे होतो, त्यामुळे ठरावीक तारखेला ठरावीक फूल दिसेल असे कोणीही वचन देऊ शकत नाही.
हवामान आणि तापमान
घांघरियात उन्हाळ्यातले दिवस गार असतात — साधारण 10 ते 20 °C — आणि रात्री एक अंकी तापमानापर्यंत उतरू शकतात; हेमकुंड साहिबला आणखी थंडी असते आणि हंगामाच्या सुरुवातीला व शेवटी ती गोठणबिंदूजवळ पोहोचू शकते. पाऊस हा कायमचा सोबती. सकाळ हा सहसा दिवसातला सर्वात कोरडा भाग असतो, लवकर निघण्याचे हे आणखी एक कारण.
टाळायच्या किंवा लक्षात घेऊन नियोजन करायच्या तारखा
- जुलैअखेर आणि ऑगस्टमधले शनिवार-रविवार आणि स्वातंत्र्यदिनाच्या (15 ऑगस्ट) आसपासचे दिवस दरीत सर्वाधिक गर्दीचे असतात; खोल्या आधीच बुक करा.
- जूनमध्ये हेमकुंड साहिबचे सर्वाधिक यात्रेकरू घांघरियात येतात.
- कावड यात्रा, सहसा जुलैमध्ये किंवा ऑगस्टच्या सुरुवातीला, हरिद्वार आणि ऋषिकेशमध्ये गर्दी करते आणि मैदानातील रस्ते वाहतूक विस्कळीत करू शकते. तारखा तपासा आणि रेल्वेने किंवा विमानाने देहरादूनमार्गे पोहोचण्याचा विचार करा.
आमची शिफारस
फुलांना प्राधान्य असलेल्या पहिल्या भेटीसाठी जुलैचा शेवटचा आठवडा किंवा ऑगस्टचे पहिले दोन आठवडे धरा, आठवड्याच्या मधल्या दिवसांत प्रवास करा आणि एक राखीव दिवस ठेवा. थोड्या फुलांच्या बदल्यात कोरडे पाय आणि डोंगरदृश्ये हवी असतील, तर सप्टेंबरचा पहिला पंधरवडा निवडा. मग एक ट्रेक निवडा आणि ट्रेक गाइड वाचा.
