ટૂંકો જવાબ: સૌથી વધુ ફૂલો માટે મધ્ય જુલાઈથી મધ્ય ઑગસ્ટ, રોજનો વરસાદ સ્વીકારીને; ચોખ્ખું આકાશ, શાંત પગદંડીઓ અને ઓછાં ફૂલો સાથે શરદના રંગો માટે ઑગસ્ટનો અંત અને સપ્ટેમ્બર; પૂરા ચોમાસા વિના બરફના ટુકડા, ધોધ અને પહેલાં ફૂલો માટે જૂન.
ખૂલવાની અને બંધ થવાની તારીખો
વન વિભાગ સામાન્ય રીતે 1 જૂનની આસપાસ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન ખોલે છે, શિયાળા પછી પગદંડીનું સમારકામ થઈ જાય ત્યારે, અને ઑક્ટોબરમાં બંધ કરે છે — તાજેતરનાં વર્ષોમાં મહિનાના પહેલા થોડા દિવસોમાં, તે પહેલાંનાં કેટલાંક વર્ષોમાં મહિનાના અંતે. હેમકુંડ સાહિબ પોતાના કૅલેન્ડર પ્રમાણે ચાલે છે, સામાન્ય રીતે મેના અંતમાં ખૂલે છે અને ઑક્ટોબરના બીજા અઠવાડિયાની આસપાસ બંધ થાય છે. બંનેની તારીખો દર વર્ષે જાહેર થાય છે અને બરફ પ્રમાણે ખસી શકે છે, તેથી ખાતરી ન થાય ત્યાં સુધી તેમને અંદાજિત જ ગણો.
લગભગ નવેમ્બરથી મે સુધી ખીણ, ઘાંઘરિયા અને પગદંડી બરફ નીચે અને બંધ રહે છે.
મહિનાવાર
| મહિનો | ફૂલો | હવામાન | ભીડ |
|---|---|---|---|
| જૂન | તાજી લીલોતરી પર વહેલાં ફૂલો: પ્રિમ્યુલા, ઍનિમોન, માર્શ મૅરિગોલ્ડ, આઇરિસ, ઢોળાવો પર રોડોડેન્ડ્રોન | ખુશનુમા દિવસો, ઠંડી રાતો; ચોમાસા પહેલાંનાં ઝાપટાં, મહિનાના અંતે વરસાદનું આગમન | હેમકુંડના યાત્રાળુઓની અવરજવર; ખુદ ખીણમાં મધ્યમ |
| જુલાઈની શરૂઆત | બહાર ઝડપથી વધે છે: જેરેનિયમ, પોટેન્ટિલા, પહેલું બાલ્સમ, બ્લૂ પૉપી, કોબ્રા લિલી | ચોમાસું જામે છે; મોટા ભાગના દિવસ વરસાદ | મધ્યમ |
| મધ્ય જુલાઈ – મધ્ય ઑગસ્ટ | ભરમોસમ: સૌથી વધુ વિવિધતા, ગુલાબી બાલ્સમની ચાદરો, બેલફ્લાવર, ઍસ્ટર; હેમકુંડ પાસે બ્રહ્મકમળ | સૌથી ભીનો ગાળો; વાદળ, ઝરમર અને ભારે ઝાપટાં; ભૂસ્ખલનનું જોખમ સૌથી વધુ | સૌથી વધુ, ખાસ કરીને શનિ-રવિ અને 15 ઑગસ્ટની આસપાસ |
| ઑગસ્ટનો અંત | હજી પુષ્કળ ફૂલો, બાલ્સમનું વર્ચસ્વ; પહેલાં બીજ-ડોડાં | વરસાદ ધીમે ધીમે ઘટે છે; થોડી ઊજળી સવારો | મધ્યમ |
| સપ્ટેમ્બર | ઓછાં ફૂલો; ઘાસ સોનેરી અને તામ્રવર્ણું; બોર અને બીજ-ડોડાં | ચોખ્ખું આકાશ, તાજી હવા, પહાડોનાં શ્રેષ્ઠ દૃશ્યો; ઠંડી રાતો | ઓછી |
| ઑક્ટોબરની શરૂઆત | શરદના રંગો, બહુ ઓછાં ફૂલો | સૂકું અને ઠંડું; પહેલો બરફ શક્ય | બહુ ઓછી; ઉદ્યાન બંધ થાય છે |
જૂન: બરફ, પાણી અને પહેલાં ફૂલો
દરવાજો ખૂલે ત્યારે જૂના બરફની જીભો હજી રસ્તા પર પડેલી હોય છે અને બાજુનાં ઝરણાં બે કાંઠે વહેતાં હોય છે. મેદાનો તાજા નવા લીલા રંગમાં હોય છે, જેમાં પહેલાં પ્રિમ્યુલા, ઍનિમોન અને માર્શ મૅરિગોલ્ડ વેરાયેલાં હોય છે, અને ઢોળાવો પર રોડોડેન્ડ્રોન હજી ખીલેલાં હોઈ શકે. તસવીરોમાંની રંગોની ચાદરો તમને નહીં દેખાય, પણ પૂરા જોશના ધોધ, આરામદાયક તાપમાન અને મહિનાના મોટા ભાગમાં માત્ર આવતાં-જતાં ઝાપટાં મળે છે. જૂન હેમકુંડ સાહિબની યાત્રાની ટોચ પણ છે, તેથી ઘાંઘરિયાની પગદંડી ધમધમતી હોય છે.
જુલાઈથી મધ્ય ઑગસ્ટ: ભરમોસમ
ખીણ આના માટે જ પ્રખ્યાત છે. દર થોડા દિવસે નવી પ્રજાતિઓ ખીલે છે, અને જુલાઈના અંત સુધીમાં ખીણનું તળિયું ગુલાબી, સફેદ, પીળા, વાદળી અને જાંબલી રંગોની ગોદડી બની જાય છે. હિમાલયન બ્લૂ પૉપી અને કોબ્રા લિલી ખીલેલી હોય છે, અને હેમકુંડ સાહિબની નીચેના ઊંચા ઢોળાવો પર બ્રહ્મકમળ ખીલે છે.
તેની કિંમત છે પૂરા જોરનું ચોમાસું. રોજ દિવસનો થોડો ભાગ વરસાદ કે ધુમ્મસમાં ચાલવાની, પહાડોનાં દૃશ્યો માત્ર ઝલકમાં મળવાની, અને હાઇવે પર ભૂસ્ખલનથી વિલંબની ખરી શક્યતાની તૈયારી રાખો. સારા વૉટરપ્રૂફ અને એક વધારાનો દિવસ લઈને આવો, તો તમને વાંધો નહીં આવે.
ઑગસ્ટનો અંત અને સપ્ટેમ્બર: ઊઘડતું આકાશ
વરસાદ ઘટે તેમ બાલ્સમ થોડા સમય ખીણને ગુલાબી રાખે છે, પછી ઘાસ અને પાંદડાં સોનેરી અને લાલ થઈ જાય છે. ફૂલોની સંખ્યા અઠવાડિયે અઠવાડિયે ઘટે છે, પણ હવા ચોખ્ખી થાય છે, શિખરો બહાર આવે છે અને પગદંડી ખાલી થાય છે. જે ફોટોગ્રાફરોને ક્લોઝ-અપ કરતાં લૅન્ડસ્કેપ વધુ ગમે છે તેઓ ઘણી વાર સપ્ટેમ્બર પસંદ કરે છે. ઘાંઘરિયાની રાતો ખરેખર ઠંડી થઈ જાય છે.
કયું ફૂલ ક્યારે
- બ્લૂ પૉપી (Meconopsis aculeata): આશરે જૂનના અંતથી ઑગસ્ટ સુધી, ખડકો વચ્ચે અને છાંયાવાળી ધારો પર.
- કોબ્રા લિલી (Arisaema): જૂન અને જુલાઈ, ઉપર જતા રસ્તાના ભીના જંગલમાં અને નીચલી ખીણમાં.
- બ્રહ્મકમળ (Saussurea obvallata): જુલાઈ અને ઑગસ્ટ, લગભગ 4,000 મીની ઉપર — હેમકુંડના ઉપલા રસ્તે જુઓ.
- હિમાલયન બાલ્સમ (Impatiens sulcata): જુલાઈના અંતથી સપ્ટેમ્બરની શરૂઆત સુધી, મોટા ગુલાબી પટ્ટાઓમાં.
- પ્રિમ્યુલા, ઍનિમોન અને માર્શ મૅરિગોલ્ડ: જૂન અને જુલાઈની શરૂઆત, ઓગળતા બરફની બરાબર પાછળ પાછળ.
- જેરેનિયમ, પોટેન્ટિલા, બેલફ્લાવર અને ઍસ્ટર: જુલાઈ અને ઑગસ્ટ.
શિયાળાના બરફ અને ચોમાસાના આગમન પ્રમાણે ફૂલો ખીલવાનો સમય દર વર્ષે એક-બે અઠવાડિયાં આગળ-પાછળ થાય છે, તેથી કોઈ ચોક્કસ તારીખે કોઈ ચોક્કસ ફૂલનું વચન કોઈ આપી શકતું નથી.
હવામાન અને તાપમાન
ઘાંઘરિયામાં ઉનાળાના દિવસો ઠંડા હોય છે — આશરે 10 થી 20 °C — અને રાતે એક આંકડા સુધી ઊતરી શકે; હેમકુંડ સાહિબમાં હજી વધુ ઠંડી હોય છે અને સીઝનની શરૂઆત તથા અંતમાં થીજબિંદુની નજીક પહોંચી શકે. વરસાદ કાયમનો સાથી છે. સવાર સામાન્ય રીતે દિવસનો સૌથી કોરો ભાગ હોય છે, વહેલા નીકળવાનું એક વધુ કારણ.
ટાળવાની કે ધ્યાનમાં રાખીને આયોજન કરવાની તારીખો
- જુલાઈના અંત અને ઑગસ્ટના શનિ-રવિ અને સ્વાતંત્ર્ય દિન (15 ઑગસ્ટ) ની આસપાસના દિવસો ખીણમાં સૌથી વ્યસ્ત હોય છે; ઓરડા અગાઉથી બુક કરો.
- જૂનમાં હેમકુંડ સાહિબના સૌથી વધુ યાત્રાળુઓ ઘાંઘરિયા આવે છે.
- કાંવડ યાત્રા, સામાન્ય રીતે જુલાઈમાં કે ઑગસ્ટની શરૂઆતમાં, હરિદ્વાર અને ઋષિકેશમાં ભીડ કરે છે અને મેદાનોમાં રસ્તાનો વાહનવ્યવહાર ખોરવી શકે છે. તારીખો તપાસો અને ટ્રેનથી કે વિમાનથી દેહરાદૂન થઈને પહોંચવાનો વિચાર કરો.
અમારી ભલામણ
ફૂલોને અગ્રતા આપતી પહેલી મુલાકાત માટે જુલાઈનું છેલ્લું અઠવાડિયું કે ઑગસ્ટનાં પહેલાં બે અઠવાડિયાં રાખો, અઠવાડિયાની વચ્ચેના દિવસોમાં પ્રવાસ કરો અને એક બફર દિવસ રાખો. થોડાં ફૂલોના બદલામાં કોરા પગ અને પહાડનાં દૃશ્યો જોઈતાં હોય, તો સપ્ટેમ્બરનું પહેલું પખવાડિયું પસંદ કરો. પછી એક ટ્રેક પસંદ કરો અને ટ્રેક ગાઇડ વાંચો.
